قرص آزاتیوپرین (Azathioprine) یک داروی تنظيم كننده سیستم ایمنی است که برای درمان بیماریهای التهابی مزمن روده مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو استفاده میشود. این دارو برخلاف کورتونها اثر فوری ندارد و بیشتر بهعنوان درمان نگهدارنده برای جلوگیری از عود بیماری تجویز میشود.
هدف اصلی آزاتیوپرین، تنظيم فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی و کنترل التهاب مزمن روده است.
ایموران (Imuran) یکی از نامهای تجاری داروی آزاتیوپرین (Azathioprine) است.
به عبارت دیگر:
- نام عمومی (Generic Name): آزاتیوپرین (Azathioprine)
- نام تجاری معروف: ایموران (Imuran)
ایموران و سایر برندهای آزاتیوپرین از نظر ماده مؤثره یکسان هستند و تفاوت آنها معمولاً در شرکت سازنده، مواد جانبی، شکل ظاهری قرص و بستهبندی است.
کاربردهای ایموران (آزاتیوپرین)
پزشکان این دارو را برای موارد زیر تجویز میکنند:
- بیماری کرون و کولیت اولسراتیو
- آرتریت روماتوئید
- پیشگیری از رد پیوند اعضا
- برخی بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، واسکولیت و هپاتیت خودایمنی
قرص آزاتیوپرین برای چه بیماریهای گوارشی تجویز میشود؟
مهمترین موارد مصرف آزاتیوپرین در گوارش عبارتاند از:
- Crohn’s disease
- Ulcerative Colitis
- Autoimmune hepatitis در برخی بیماران
در بیماریهای التهابی روده، آزاتیوپرین معمولاً زمانی تجویز میشود که بیمار به درمانهای اولیه پاسخ کافی نداده باشد یا برای کاهش وابستگی به کورتونها نیاز به درمان نگهدارنده داشته باشد و گاهي براي افزايش اثربخشي داروهاي بيولوژيك يا كاهش ايجاد آنتي بادي عليه داروهاي بيولوژيك استفاده مي شود.
آزمایش TPMT قبل از شروع قرص آزاتیوپرین
پیش از شروع درمان با آزاتیوپرین، معمولاً پزشک انجام آزمایش TPMT (Thiopurine S-methyltransferase) و در صورت امکان بررسی ژن NUDT15 را توصیه میکند. این دو آنزیم در متابولیسم آزاتیوپرین نقش مهمی دارند و کاهش فعالیت آنها میتواند باعث تجمع متابولیتهای فعال دارو و افزایش خطر بروز عوارض جدی شود.
در افرادی که فعالیت آنزیم TPMT یا NUDT15 بهطور مادرزادی کاهش یافته است، احتمال بروز سرکوب شدید مغز استخوان (Myelosuppression)، کاهش گلبولهای سفید، کمخونی و کاهش پلاکتها بهمراتب بیشتر از سایر بیماران است. به همین دلیل، اطلاع از وضعیت این آنزیمها قبل از شروع درمان به پزشک کمک میکند تا دوز مناسب دارو را انتخاب کرده یا در صورت لزوم از داروی جایگزین استفاده کند.
البته طبیعی بودن نتیجه آزمایش TPMT یا NUDT15 به این معنا نیست که بیمار دیگر در معرض عوارض خونی قرار ندارد. به همین دلیل، حتی پس از شروع درمان نیز انجام منظم آزمایشهای CBC، بررسی عملکرد کبد (AST و ALT) و ارزیابی بالینی بیمار در فواصل تعیینشده توسط پزشک ضروری است.
به طور کلی، انجام آزمایش TPMT و در صورت دسترس بودن NUDT15، امروزه یکی از مهمترین اقدامات پیش از شروع درمان با آزاتیوپرین محسوب میشود و میتواند خطر بروز عوارض شدید دارو را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
قرص آزاتیوپرین چگونه عمل میکند؟
آزاتیوپرین پس از ورود به بدن به متابولیتهای فعال تبدیل میشود و تکثیر لنفوسیتها را مهار میکند. در نتیجه، فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی تنظيم شده و التهاب روده به مرور کنترل میشود.
به دلیل همین مکانیسم، اثر دارو تدریجی است و معمولاً چندین هفته تا چند ماه زمان نیاز دارد.
چه مدت طول میکشد تاقرص آزاتیوپرین اثر کند؟
یکی از سوالات رایج بیماران این است که چرا پس از شروع دارو بهبود فوری ایجاد نمیشود.
آزاتیوپرین دارویی کنداثر است و معمولاً بین ۸ تا ۱۲ هفته و گاهی تا ۳ تا ۶ ماه طول میکشد تا اثر کامل آن ظاهر شود.
نحوه مصرف قرص آزاتیوپرین
- دارو را هر روز در ساعت مشخص مصرف کنید.
- بهتر است همراه غذا یا بلافاصله بعد از غذا مصرف شود.
- قرص را کامل ببلعید.
- بدون نظر پزشک مصرف دارو را قطع نکنید.
اگر مصرف دارو را فراموش کردید
اگر مدت کوتاهی از زمان مصرف گذشته است، دارو را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک هستید، دوز فراموششده را حذف کنید و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
عوارض شایع قرص آزاتیوپرین
بیشتر بیماران دارو را به خوبی تحمل میکنند، اما ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:
- تهوع
- درد شکم
- افزایش آنزیمهای کبدی
- کاهش گلبولهای سفید
- کاهش پلاکتها
- التهاب پانكراس و پانكراتيت
به همین دلیل انجام آزمایشهای دورهای اهمیت زیادی دارد.
عوارض خطرناک قرص آزاتیوپرین
در صورت مشاهده علائم زیر باید سریعاً به پزشک مراجعه شود:
- تب یا لرز
- گلودرد شدید
- خونریزی یا کبودی غیرطبیعی
- زرد شدن پوست یا چشم
- درد شدید شکم
آیا میتوان قرص آزاتیوپرین را ناگهانی قطع کرد؟
خیر. قطع ناگهانی آزاتیوپرین ممکن است باعث عود بیماریهای التهابی روده شود. هرگونه تغییر در دوز یا قطع دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود.
سوالات متداول
آیا آزاتیوپرین کورتون است؟
خیر. آزاتیوپرین یک داروی سرکوبکننده سیستم ایمنی است و به گروه کورتیکواستروئیدها تعلق ندارد.
آیا هنگام مصرف آزاتیوپرین میتوان واکسن زد؟
برخی واکسنهای غیرفعال قابل تزریق هستند، اما واکسنهای زنده معمولاً در زمان مصرف آزاتیوپرین توصیه نمیشوند. قبل از هر واکسیناسیون باید با پزشک مشورت کنید.
مراقبت هاي دوره اي در هنگام مصرف آزاتيوپرين:
انجام آزمايشات خ.ن دوره اي براي بررسي عوارض احتمالي ضروري است. معاينه سالياته پوست تمام قسمت هاي بدن و استفاده از ضد آفتاب با حتما در نظر گرفته شود. معاينه ساليانه زنان و انجام پاپ اسمير ساليانه هم بايد حتما در زمان استفاده از آزاتيوپرين انجام شود.
اگر درگیر حملات حاد گوارشی، خونریزی روده یا علائم شدید ناشی از کولیت هستید و مایلید برنامه درمانی خود را تحت پایش دقیق علمی قرار دهید، میتوانید با مراجعه به وبسایت ibdclinic.ir نسبت به اخذ نوبت اقدام کنید تا مسیر بهبودی خود را زیر نظر دکتر علیرضا سیما، فوق تخصص گوارش و کبد با اطمینان کامل طی کنید.
