در سالهای اخیر، پیشرفتهای چشمگیر در اندوسکوپی درمانی باعث شده بسیاری از ضایعات روده که پیشتر تنها با جراحی قابل درمان بودند، امروزه بهصورت کمتهاجمی و از طریق آندوسکوپ برداشته شوند. دو روش مهم در این حوزه،EMR (Endoscopic Mucosal Resection) و ESD (Endoscopic Submucosal Dissection) هستند. این تکنیکها به پزشکان امکان میدهند پولیپها، ضایعات پیشسرطانی و حتی برخی سرطانهای سطحی روده را بدون برش جراحی خارج کنند. با وجود شباهت ظاهری، EMR و ESD تفاوتهای اساسی از نظر تکنیک، میزان دقت، عوارض و کاربرد بالینی دارند. به همین دلیل آشنایی با تفاوت EMR و ESD از اهمیت زیادی برخوردار است.
به همین دلیل در این مقاله به صورت جامع بررسی میکنیم تفاوت EMR و ESD چیست، چگونه انجام میشوند، چه مزایا و محدودیتهایی دارند و در چه شرایطی هر کدام انتخاب بهتری محسوب میشود.
ضایعات روده چیست و چرا باید درمان شوند؟
پیش از ورود به بحث بررسی موارد تفاوت EMR و ESD باید با ضایعات روده و اهمیت درمان آنها آشنا شویم. ضایعات روده به هرگونه تغییر غیرطبیعی در مخاط روده بزرگ یا روده باریک گفته میشود که میتواند شامل موارد زیر باشد:
- پولیپها
- آدنومها
- دیسپلازیها
- ضایعات پیشسرطانی
- سرطانهای سطحی
بسیاری از این ضایعات در مراحل اولیه بدون علامت هستند، اما در صورت عدم درمان ممکن است به سرطان کولورکتال تبدیل شوند.
در بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی مزمن مانند بیماری کرون و بیماری کولیت اولسروز، خطر ایجاد این ضایعات بیشتر است و پایش منظم اندوسکوپیک اهمیت ویژهای دارد.
EMR چیست؟
EMR یا برداشت مخاطی اندوسکوپیک روشی است که در آن ضایعات سطحی دستگاه گوارش با استفاده از اندوسکوپ برداشته میشوند. این تکنیک معمولاً برای ضایعات کوچک تا متوسط که محدود به لایه مخاط هستند کاربرد دارد.
مراحل انجام EMR به شرح زیر است:
- تزریق محلول زیر ضایعه برای بلند کردن آن از لایههای عمقی
- قرار دادن حلقه (Snare) دور ضایعه
- بریدن ضایعه با جریان الکتریکی
- خارج کردن بافت برداشتهشده
این روش معمولاً در مدت زمان کوتاهی انجام میشود و اغلب بهصورت سرپایی است.
مزایا و محدودیتهای EMR چیست؟
برای درک بهتر تفاوت EMR و ESD باید با مزایا و محدودیتهای هر کدام از این روشها آشنا شویم. مزایا و محدودیتهای EMR به شرح جدول زیر است:
| مزایا | محدودیتها |
| تکنیک سادهتر نسبت به ESD
زمان انجام کوتاهتر در دسترس بودن در بسیاری از مراکز عوارض کمتر در ضایعات کوچک هزینه پایینتر |
در ضایعات بزرگ، برداشت به صورت تکهتکه انجام میشود
احتمال باقی ماندن سلولهای غیرطبیعی بیشتر است ارزیابی دقیق حاشیه ضایعه دشوارتر میشود خطر عود ضایعه بالاتر است |
ESD چیست؟
ESD یا تشریح زیرمخاطی اندوسکوپیک تکنیکی پیشرفتهتر است که امکان برداشت ضایعات بزرگ را به صورت یک تکه فراهم میکند. در این روش، پزشک با ابزارهای مخصوص، لایه زیرمخاط را به دقت جدا کرده و کل ضایعه را خارج میکند. مراحل انجام ESD به شرح زیر است:
- علامتگذاری اطراف ضایعه
- تزریق محلول زیرمخاطی
- برش دقیق اطراف ضایعه
- تشریح لایه زیرمخاط
- برداشت کامل ضایعه بهصورت یکپارچه
این فرآیند نیازمند مهارت بالا و زمان بیشتری نسبت به EMR است.
مزایا و محدودیتهای ESD
برای درک بهتر تفاوت EMR و ESD، مزایا و محدودیتهای این روش در جدول زیر تشریح شده است:
| مزایا | محدودیتها |
| برداشت یکتکه حتی در ضایعات بزرگ
ارزیابی دقیق حاشیهها توسط پاتولوژی کاهش قابلتوجه احتمال عود امکان درمان سرطانهای سطحی بدون جراحی دقت تشخیصی بسیار بالا |
تکنیک پیچیدهتر
نیاز به آموزش تخصصی زمان انجام طولانیتر احتمال بالاتر سوراخشدگی روده در دست افراد کمتجربه در دسترس نبودن در همه مراکز |
تفاوتهای کلیدی EMR و ESD در یک نگاه
در جدول زیر تفاوت EMR و ESD از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است:
| ویژگی | EMR | ESD |
| اندازه ضایعه مناسب | کوچک تا متوسط | متوسط تا بزرگ |
| نوع برداشت | اغلب تکهتکه | یکتکه |
| دقت پاتولوژی | متوسط | بسیار بالا |
| احتمال عود | بیشتر | کمتر |
| زمان انجام | کوتاه | طولانی |
| نیاز به مهارت ویژه | کمتر | بسیار زیاد |
کدام روش برای چه بیمارانی مناسبتر است؟
با توجه به تفاوت EMR و ESD انتخاب روش مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد:
- اندازه ضایعه
- عمق درگیری
- محل ضایعه در روده
- احتمال بدخیمی
- وضعیت عمومی بیمار
- تجربه تیم درمان
بهطور کلی برای ضایعات کوچک و کمخطر از EMR و برای ضایعات بزرگ، مشکوک یا پیشسرطانی از ESD استفاده میشود.
نقش EMR و ESD در بیماران IBD
آشنایی با تفاوت EMR و ESD در بیماران IBD از اهمیت زیادی برخوردار است. در بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده مانند بیماری کرون و کولیت اولسروز، مخاط روده مستعد تغییرات پیشسرطانی است. به همین دلیل در این بیماران نیاز به موارد زیر وجود دارد:
- ضایعات باید با دقت بیشتری بررسی شوند
- برداشت کامل و یکتکه اهمیت بیشتری دارد
به همین دلیل در بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده، ESD در بسیاری از موارد ارجح است؛ زیرا امکان ارزیابی دقیق مرز ضایعه و کاهش خطر عود را فراهم میکند.
عوارض احتمالی EMR و ESD
یکی از مواردی که در بررسی تفاوت EMR و ESD اهمیت زیادی دارد، عوارض احتمالی این روشها است. هر دو روش ایمن محسوب میشوند، اما مانند هر مداخله پزشکی ممکن است عوارضی به شرح زیر ایجاد شود:
- خونریزی
- سوراخشدگی روده
- درد شکمی موقت
- تب خفیف
با انتخاب مرکز مجهز و پزشک باتجربه، احتمال این عوارض به حداقل میرسد.
مراقبتهای بعد از EMR و ESD
پس از انجام این روشها معمولاً پزشک رعایت موارد زیر را به بیماران توصیه میکند:
- چند ساعت تا یک روز بستری کوتاهمدت
- رژیم غذایی سبک در روزهای اول
- پرهیز از فعالیت سنگین
- پیگیری اندوسکوپی در فواصل مشخص
EMR و ESD هر دو از دستاوردهای مهم اندوسکوپی پیشرفته هستند که امکان برداشت ضایعات روده را بدون جراحی فراهم کردهاند. EMR روشی سادهتر و مناسب ضایعات کوچک است، در حالیکه ESD با دقت بالا و برداشت یکتکه، انتخاب ایدهآل برای ضایعات بزرگ و مشکوک به بدخیمی محسوب میشود.
در بیمارانی با زمینه بیماریهای التهابی روده مانند بیماری کرون و بیماری کولیت اولسروز، انتخاب روش مناسب نقش حیاتی در پیشگیری از سرطان و بهبود پیشآگهی دارد. به همین دلیل مشورت با دکتر علیرضا سیما، متخصص گوارش و کبد با تجربه بالا در درمان بیماریهای پیچیده گوارشی که به موارد تفاوت EMR و ESD آشنایی دارد، جهت انتخاب روش مناسب از اهمیت زیادی برخوردار است.
